ვისთვისაა
- ბავშვს თმის შეჭრის ეშინია: ტირის, გარბის, ძლიერ დაძაბულია.
- ეშინია საყოფაცხოვრებო ტექნიკის: მტვერსასრუტის, ფენის, უთოს და სხვა ხელსაწყოების.
- ეშინია ახალი ადგილების და ჩვეული მარშრუტების შეცვლის.
- შეზღუდული რაოდენობის პროდუქტებს ჭამს, ახლის გასინჯვაზე უარს ამბობს, მხოლოდ გარკვეული კონსისტენციის ან ფერის საკვებს იღებს.
- დამოუკიდებლად არ სარგებლობს ტუალეტით: საფენით დადის, მიჩვევის მცდელობები უშედეგო იყო, ეშინია ქოთნის ან უნიტაზის, დეფეკაციისთვის იმალება, არ ამბობს, რომ ტუალეტში სჭირდება, ან ვერ ამოიცნობს მოთხოვნილებას.
- უარს ამბობს ჰიგიენურ პროცედურებზე: კბილების გახეხვაზე, თავის დაბანაზე და სხვა ყოველდღიურ მოქმედებებზე.
რას ვაკეთებთ მეცადინეობებზე
ტუალეტის ტრენინგი
ვაყალიბებთ ტუალეტით დამოუკიდებლად სარგებლობის უნარებს ბავშვის ინდივიდუალური სირთულეების გათვალისწინებით. ვასწავლით, რომ თავად უთხრას უფროსს, როცა ტუალეტში სჭირდება.
თმის შეჭრასა და ჰიგიენურ პროცედურებთან შეჩვევა
ვავლენთ შიშის ან დისკომფორტის მიზეზებს. პროცედურას პატარა ნაბიჯებად ვყოფთ და თანდათან ვაჩვევთ მოტივაციისა და დადებითი წახალისების მეშვეობით, ბავშვზე ზეწოლის გარეშე.
საყოფაცხოვრებო ტექნიკასთან და ახალ სიტუაციებთან შეჩვევა
ვადგენთ შიშისა და სენსორული დისკომფორტის მიზეზებს. ვიყენებთ თანდათანობით დესენსიბილიზაციას: უსაფრთხო და მშვიდ გარემოში ბავშვს ვაცნობთ საგნებსა და სიტუაციებს, თანდათან ვამცირებთ შფოთვას და ვაყალიბებთ მათთან ურთიერთქმედების უნარებს.
კვების ტრენინგი
თანდათან ვაფართოებთ კვების რაციონს, ვასწავლით ახალი პროდუქტების გასინჯვას, სხვადასხვა ტექსტურისა და კონსისტენციის მიღებას, ვავითარებთ დამოუკიდებლად ჭამის უნარებს.
როგორ მიმდინარეობს მეცადინეობა და მშობლების როლი
მუშაობა იწყება სირთულეების მიზეზების შეფასებით და ინდივიდუალური ნაბიჯ-ნაბიჯ გეგმის შედგენით. სწავლება თანდათან მიმდინარეობს, მოტივაციისა და დადებითი წახალისების გამოყენებით, იძულების გარეშე.
მშობლების მონაწილეობა ტრენინგების სავალდებულო ნაწილია. კვება, ტუალეტით სარგებლობა და ჰიგიენური პროცედურები ძირითადად სახლში ხდება. ამიტომ სპეციალისტები მშობლებს საჭირო სტრატეგიებს ასწავლიან და უნარების ჩამოყალიბებას სახლის პირობებშიც უწევენ მხარდაჭერას.
მაგალითები ცენტრ „ნეირონის“ პრაქტიკიდან
1. საყოფაცხოვრებო ტექნიკის შიში
მას შემდეგ, რაც ბავშვის გვერდით მოულოდნელად ჩართეს მტვერსასრუტი, მისმა ხმამ ბავშვი ძალიან შეაშინა. თანდათან შიში სხვა საყოფაცხოვრებო ხელსაწყოებზეც გავრცელდა: ფენზე, უთოზე, ელექტროჩაიდანზე, მიკროტალღურ ღუმელსა და სარეცხ მანქანაზე.
გამორთული მტვერსასრუტის დანახვაც კი ძლიერ შფოთვას, ტირილს და გაქცევის მცდელობებს იწვევდა. ბავშვი საბავშვო ბაღში სიარულზე უარს ამბობდა, რადგან იქ მტვერსასრუტი იყო.
როგორ ვმუშაობდით
ჯერ დავადგინეთ, რომ ბავშვს არა მხოლოდ ხმა, არამედ თავად ელექტროხელსაწყოების შესახედაობაც აშინებდა.
დავიწყეთ ერთი ხელსაწყოთი და შეჩვევის პროცესი პატარა ეტაპებად დავყავით:
- ხელსაწყო ბავშვისგან მოშორებით იდგა და გამორთული იყო.
- თანდათან ვამცირებდით მანძილს ხელსაწყომდე.
- ბავშვს ვასწავლიდით, მშვიდად მისულიყო და შეხებოდა მას.
- ვაცნობდით ღილაკებსა და ხელსაწყოთი მოქმედებებს.
- თანდათან გადავდიოდით ჩართვასა და დამოუკიდებლად გამოყენებაზე.
ყოველ ეტაპს დადებითი წახალისება ახლდა. შემდეგ ნაბიჯზე ბავშვის შეჩვევის კვალდაკვალ გადავდიოდით.
შედეგი: ბავშვმა ისწავლა საყოფაცხოვრებო ტექნიკის გვერდით მშვიდად ყოფნა, ცენტრში დამოუკიდებლად გაიარა მტვერსასრუტით, შეძლო თმის ფენით გაშრობა და თმის შეჭრის ატანა.
2. მაკრატლით თმის შეჭრასთან შეჩვევა
ბავშვს თმის შეჭრის ეშინოდა: მაკრატლის ჩხაკუნის, ხელსაწყოების თავთან მიახლოების და თავად თმის შეჭრის პროცესის.
როგორ ვმუშაობდით
ბავშვს თანდათან ვაცნობდით მაკრატელსა და მისი ჩხაკუნის ხმას. შემდეგ ვამცირებდით მანძილს თავამდე, გადავდიოდით დავარცხნასა და პატარა კულულების შეჭრაზე.
შეჩვევის კვალდაკვალ ვზრდიდით შესაჭრელი თმის რაოდენობას და პროცედურის ხანგრძლივობას. ყოველ მომდევნო ეტაპს წინას მშვიდად ათვისების შემდეგ ვიწყებდით.
შედეგი: ბავშვმა თანდათან ისწავლა თმის შეჭრის ეტაპების ატანა გამოხატული შიშისა და წინააღმდეგობის გარეშე.
3. თმის საკრეჭი მანქანის ხმის შიში
სხვა შემთხვევაში ბავშვი მშვიდად გვაძლევდა საშუალებას, გამორთული საკრეჭი მანქანით თავზე შევხებოდით და თმაზე გადაგვესვა. თუმცა ჩართული მანქანის ხმა ძლიერ შიშს იწვევდა.
როგორ ვმუშაობდით
დავადგინეთ, რომ მთავარი სირთულე სწორედ ხმასთან იყო დაკავშირებული და არა შეხებასთან ან თავად პროცედურასთან.
ამიტომ მუშაობა მანქანის ხმასთან თანდათანობით შეჩვევისკენ იყო მიმართული. ვიწყებდით ხმით კომფორტულ მანძილზე, თანდათან ვამცირებდით დისტანციას და გადავდიოდით ჩართული ხელსაწყოს გამოყენებაზე.
არ დაგვჭირდა იმ უნარების ხელახლა ჩამოყალიბება, რომლებსაც ბავშვი უკვე ფლობდა.
ჩვენი მიდგომა
ყოველ შემთხვევაში ვადგენთ, კონკრეტულად რა იწვევს შიშს ან დისკომფორტს: ხმა, საგნის შესახედაობა, შეხება, სენსორული თავისებურებები თუ წინა ნეგატიური გამოცდილება.
შეფასების საფუძველზე ვადგენთ ინდივიდუალურ ნაბიჯ-ნაბიჯ გეგმას. ვიყენებთ თანდათანობით დესენსიბილიზაციას, მოტივაციასა და დადებით წახალისებას.
ჩვენი მიზანი არ არის ბავშვს უსიამოვნო პროცედურის მოთმენა ვაიძულოთ, არამედ დავეხმაროთ მას, თანდათან და მშვიდად აითვისოს ყოველდღიური ცხოვრებისთვის საჭირო უნარები.
მშობლების შეფასებები
ხშირი კითხვები
რა არის დესენსიბილიზაცია?
ეს ქცევითი მეთოდია: ბავშვს თანდათან და უსაფრთხოდ აცნობენ იმას, რისიც ეშინია, და შფოთვა ნაბიჯ-ნაბიჯ მცირდება. ასე მუშაობენ მტვერსასრუტის, თმის შეჭრის, წყლის შიშზე.
ბავშვი ცოტას ლაპარაკობს. რად სჭირდება PECS?
ზოგჯერ სიტყვები აქვს, მაგრამ მათით თხოვნა არ შეუძლია. თუ ვიზუალური მინიშნებები უკეთ ესმის, ბარათები ეხმარება ურთიერთობის დაწყებაში, შემდეგ კი შეიძლება სიტყვებსა და ფრაზებზე გადასვლა.
რამდენი მეცადინეობა დაგვჭირდება?
ბავშვზეა დამოკიდებული, ზოგად ვადებს არ ვასახელებთ. მის ტემპში მივდივართ.
რას აკეთებენ მშობლები?
სწავლობენ იმავე ნაბიჯებს, რასაც სპეციალისტი, და იმეორებენ მათ სახლში. სწორედ ასე მყარდება უნარი.
ფოტოები მეცადინეობებიდან
ვიდეო და ფოტო მეცადინეობებიდან
ცენტრის ვიდეოები Instagram-ში.